« ناسخ » تشريع شده باشد . و حكم كلى نباشد ، بنابراين : الف - « نسخ » در اخبار خالص راه ندارد ؛ چرا كه لازمهء آن تكذيب مخبر است . و شارع حكيم منزه از كذب است . ب - در آيات وعد و وعيد ، « نسخ » وارد نمىشود ، چرا كه آنها احكام عملى نيستند . ج - در احكام اعتقادى شرعى ، « نسخ » امكان وقوع ندارد ؛ چرا كه آنها بر اساس دلايل عقلى استوار بر قانون عليت مىباشند و خدشه در آن محال است ، و مخالف نظام آفرينش مىباشد . د - « نسخ » در احكام موقت راهى ندارد ؛ چرا كه آن معقول نيست او سالبه به انتفاع موضوع است . ه - نسخ احكام قطعى مؤبد عقلا جايز نيست و از اين رو هرگز واقع نمىشود . و - هيچ حكم شرعى حكم ديگرى را كه همزمان فرويش نموده و تشريع شده‌اند ، « نسخ » نمىنمايد ؛ چرا كه « منسوخ » بايد پيش از « ناسخ » تشريع شده باشد . ز - احكام عقليه نيز « نسخ » بردار نيستند [ نه ناسخا و نه منسوخا » ] « 1 » با در نظر

--> ( 1 ) ر . ك : دكتر محمد سالم محيسن ، في رحاب القرآن ، ج 2 ، نوبت چاپ ندارد ، مصر : مكتبه الكليات الازهرية ، 1402 ه . ق ، صص 217 - 221 . و نيز ر . ك : ابو بكر محمد بن موسى حازمى همدانى ، پيشين ، 53 - 54 . و باز ر . ك : عبد الرحمن بذورى ، « قبضة البيان فى ناسخ و منسوخ القرآن » ، تحقيق زهير الشاويش و محمد كنعان ، چاپ اول - بيروت : المكتب الاسلامى ، ( 1404 ه . ق ) صص 7 - 8 به روايت ابن الجوزى . و دكتر شعبان محمد اسماعيل ، پيشين ، ص 111 ( النسخ في الشرايع السماويه ) . و ابن المتوج ، پيشين ، شرح سيد عبد الجليل قارى ، ( ت 976 ه . ق ) ، تحقيق دكتر محمد جعفر اسلامى ، صص 16 - 17 . و ابن الجوزى پيشين ( نواسخ القرآن ، تحقيق : حسين سليم اسد الدّارانى ) ، صص 117 - 122 . و دكتر محمد ابراهيم الحفناوى ، دراسات فى القرآن الكريم ، نوبت و تاريخ چاپ ندارد ، مصر - قاهره : دار الحديث ، ص 320 - 322 . حفناوى يكى از اساتيد « جامعة الازهر » در رشتهء « اصول فقه » است . و ابن العتائقى ، پيشين ، صص 27 . و د . رشدى عليان . « مجلة كلية الآداب » ، مقالهء « النسخ فى القرآن الكريم ، شمارهء 26 ، عراق : بغداد ، دانشگاه بغداد ( 1979 م ) ، صص 16 - 18 . و ابن حزم اندلسى ، پيشين ، صص 7 - 8 و على حسن العريض ، پيشين ، صص 57 - 58 على عريض شش شرط براى صحت ادعاى « نسخ » ذكر كرده و در شرط ششم مىگويد : « مكلفين پيش از